Dzięki!
Telefonem, bo aparat sie już mi nie zmieścił 😀

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Super zdjęcia, też miałem pytać czym robione. Masz dobre oko do fotek

Zanim ruszyłam na zwiedzanie Multanu, musiałam kupić bilet kolejowy. Internetowe systemy rezerwacyjne pakistańskich kolei potrafią być prawdziwym wyzwaniem, zwłaszcza z europejską kartą SIM i bez dostępu do lokalnych metod płatności. Wsiadłam więc do taksówki i pojechałam prosto na dworzec, żeby kupić bilet na jutrzejszy pociąg z Multanu do Lahore.

Kolejnym przystankiem był XIII-wieczny kompleks grobowy sufickiego mistyka Baha-ud-din Zakarii. To jedno z najważniejszych miejsc duchowych w regionie, wyróżniające się monumentalną bryłą i tradycyjnymi błękitnymi kafelkami *kashi*. Zachwycił mnie zarówno z zewnątrz, jak i w środku. Przed wejściem siedział muzyk, który grał melancholijne melodie na instrumencie przypominającym akordeon, choć nieco innym niż te, które znałam.
Wokół sanktuarium rozstawiono mnóstwo straganów. Na jednym z nich wypatrzyłam przepiękne, malutkie, ręcznie robione i haftowane skórzane buciki dla niemowlaka. Nie mogłam się im oprzeć. Kosztowały całe 1,40 zł!

Potem był błękitno-biały meczet Sadozai. Malowane zdobienia tak bardzo przypominały mi bliskie sercu widoki z irańskiego Isfahanu. W głębi kompleksu zajrzałam do tradycyjnej medresy, czyli szkoły religijnej. W Pakistanie część takich szkół działa w systemie internatowym, zapewniając uczniom nie tylko naukę, ale również zakwaterowanie i wyżywienie. Dla dzieci, przeważnie chłopców, bywa to szansa na bezpłatną edukację. Moją uwagę zwrócili uczniowie rytmicznie kołyszący się podczas głośnej recytacji. Taki sposób nauki pomaga niektórym osobom utrzymać rytm i koncentrację podczas zapamiętywania długich fragmentów tekstów religijnych w języku arabskim. Szczególnie starał się zwrócić na siebie moją uwagę najmniejszy z chłopców. Bardzo się ucieszył, kiedy zrobiłam mu kilka zdjęć.
Atmosfera tego miejsca była niezwykła. Głosy uczących się chłopców, piękne zdobienia ścian i sufitów oraz cudowne światło wpadające przez uchylone, rzeźbione drzwi tworzyły niemal magiczny klimat. To jedna z tych chwil, które na długo pozostają w pamięci.
Stamtąd skierowałam się ku kolejnej architektonicznej perle Multanu — monumentalnemu mauzoleum Shah Rukn-e-Alam, którego ogromna biała kopuła góruje nad miastem. Budowlę wzniesiono w XIV wieku, prawdopodobnie jako grobowiec przeznaczony dla władcy z dynastii Tughlaków. Ostatecznie stała się miejscem spoczynku czczonego sufickiego świętego, wnuka Baha-ud-din Zakarii. Charakterystyczne pochyłe, potężne mury i narożne wieże nadają konstrukcji niezwykłą monumentalność.

Następnie znalazłam się w okolicy wieży zegarowej. Policjant, który eskortował mnie i towarzyszył mi przez cały dzień, zaprowadził mnie do niewielkiego warsztatu rzemieślniczego.Z powodu upału starszy pan siedział przed budynkiem i ręcznie szył skórzane buty. Okazało się, że zajmuje się tym rzemiosłem już od 60 lat! Uwielbiam takie miejsca, gdzie mogę podglądać codzienne życie tutejszych mieszkańców.
Na koniec dotarłam do malowniczego mauzoleum Szacha Jusefa Gardeziego, jednego z historycznych sanktuariów Multanu. W środku uwagę przyciągały podłużne, białe grobowce oraz bogactwo kolorowych girland, tkanin i wstążek. Przyznam, że wyglądało to trochę kiczowato, ale miało swój niepowtarzalny charakter. W tradycji sufickiej grobowce świętych nie są jedynie miejscami pochówku. To żywe centra duchowe, do których przybywają pielgrzymi, przynosząc kwiaty i ozdobne tkaniny jako wyraz szacunku i oddania.

To był piękny, intensywny, ale też męczący dzień. Multan pokazał mi swoje niezwykłe oblicze — pełne mistycyzmu, kolorów, tradycji i ludzi, których spotkania nadają podróżowaniu największy sens.

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Bardzo fajna relacja i świetne zdjęcia!

Fantastyczna relacja i fotki! Gdyby nie fakt, że wróciłem z Pakistanu całkiem niedawno to już szukałbym biletów na przyszły rok... (ale kiedyś wrócę na pewno). Multan wpadł na listę niespodziewanie

_________________


"Turysta to ktoś, kto już od przyjazdu myśli o powrocie do domu, podczas gdy podróżnik nie wie, czy w ogóle wróci"

Pobudka o świcie, szybkie śniadanie i jeszcze pustymi ulicami na dworzec kolejowy.
Oczywiście nie sama, od momentu przyjazdu do Multanu nie wyszłam o krok sama bez eskorty policji z hotelu.
Pierwszego dnia był dystyngowany i wyważony pan z ciężkim kalachem i rudą brodą. Drugiego trafił mi się niestety taki gbur, którego kilka razy strofowalałam. Zażyczył sobie także jedzenia i picia w trakcie dnia. Do tego wcale mu sie nie kwapiło do pilnowania. Zazwyczaj zostawał w taksówce a ja z kierowcą chodziliśmy po okolicy. Na koniec nawet mu sie z tej taksówki nie chciało wysiąść na obowiązkowe kończące dzień zdjecie, jakie robiła mi przed j po wyjściu z hotelu obsługa.
Jedyne, co fajne, to to że trochę mnie powoził swoim policyjnym autem na początku. Na skrzyżowaniach włączał koguty i wszyscy potulnie rozjeżdżali się na boki. Jednak kiedy zauważył, że w tym czasie filmuję, jego zwierzchnik zdecydował, że mamy jeździć taksówką. Pickupa zostawiliśmy po drodze. Może i dobrze, nie było w nim klimy.
Kolejnego dnia był chyba najsympatyczniejszy i najbardziej kompetentny policjant. Miał już lekkie doświadczenie w towarzyszenie turystom z Zachodu, wiedział wiec gdzie jest co ciekawego. Tego dnia zdałam się w miarę potulnie na jego przewodnictwo.
Bo z tą potulnoscią u mnie jest ciężko. Ciągle chcieli w recepcji planu szczegółowego na kolejny dzień, czym doprowadzali mnie do pasji. Chodzę tam, gdzie coś interesującego zobaczę i nie zwiedzam z jakimś sztywnym planem.
Ostatniego dnia policjant towarzyszył mi jadąc na motorze. O dziwo, w ostatnią drogę na dworzec kolejowy puścili mnie bez eskorty, mundurowy dojechał chwilę przed stacją.
No właśnie rano na dworcu trafiłam znów na znany mi sprzed kilku dni posterunek policji. Nawet jedna z policjantek znajomych była. Zapytała się dlaczego jestem w tum samym ubraniu, co kilka dni wcześniej. Jak mam kobiecie wytłumaczyć z sensem, ze posiadam przy sobie aktualnie trzy koszulki i dwie pary spodni a ten zestaw jest idealny na podróże. No i że piorę to mydełkiem co dwa dni.
Na dworcu okazało się, że mój pociąg ma... 4 godziny opóźnienia. Znów taksówką, pół godziny już w korkach i powrót do hotelu, do łóżka. Kolejna próba przed południem.
Pociąg przyjechał a mi przydzielono dwie policjantki z długą bronią. Jedna z nich położyła swoj karabinek na stoliku pod oknem. Niezłe tło do nielicznych zdjęć jakie zrobiłam w czasie tej podróży z okna pociągu.
Policjantki kilka stacji później zmienili trzej poważni panowie, też z karabinami. Oni już ze mną w przedziale nie siedzieli, tylko scianę obok.
W Multanie zagraniczny turysta może poczuć się niemal jak VIP – z policyjną eskortą towarzyszącą mu podczas zwiedzania miasta. Nie jest to jednak szczególny przywilej, lecz element pakistańskiego systemu bezpieczeństwa, rozwijanego w odpowiedzi na zagrożenia terrorystyczne i ataki na cudzoziemców. W prowincji Pendżab specjalną jednostkę ochrony obcokrajowców utworzono już w 2014 roku, a po kolejnych zamachach procedury bezpieczeństwa zaostrzono. Policja może monitorować przemieszczanie się zagranicznych gości i przydzielać im eskortę.
Mi całe to eskortowanie podnosiło ciśnienie skuteczniej niż poranna kawa.

Cała podróż z Multan do Lahore zajęła ponad pięć godzin. Pociąg wiekowy, zniszczony i brudny. Toaleta, no cóż, musiałam. Aby z niej skorzystać najpierw trzeba było przejść przy otwartych drzwiach i przez zardzewiałe przejścia między wagonami. Takie są realia podróżowania pakistańską koleją.
Za oknami głównie pola uprawne kukurydzy, ryżu i bawełny. Wszystko pocięte równymi kanałami nawadniajacymi wodą z rzeki Indus. Widoki warte obcowania ze specyficzną infrastrukturą kolejową.

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Kiedy wysiadałam wieczorem z pociągu w Lahore, po trzech policjantach, którzy towarzyszyli mi wcześniej, nie było już nawet śladu. Znów byłam wolna! Jakże wielki i cenny to przywilej – móc samodzielnie decydować, dokąd się pójdzie, czym pojedzie i kiedy się zatrzyma. Po doświadczeniach z Multanu doceniłam to bardziej niż kiedykolwiek.
Dworzec kolejowy w Lahore robi wrażenie już od pierwszego spojrzenia. Ogromny, monumentalny.
Zbudowany przez Brytyjczyków w latach 1859–1862, jest jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków kolonialnych miasta. Powstał niedługo po wielkim powstaniu przeciwko brytyjskiemu panowaniu w Indiach w 1857 roku. Brytyjczycy, najwyraźniej nauczeni doświadczeniem, postanowili połączyć funkcję dworca z możliwościami obronnymi. Stąd masywne mury, wieżyczki i otwory strzelnicze. W razie kolejnego buntu budynek miał służyć jako punkt oporu.
Co ciekawe, dworzec w Lahore należy do najstarszych dużych stacji kolejowych na terenie dzisiejszego Pakistanu. Przez dziesięciolecia był ważnym węzłem komunikacyjnym Pendżabu, a w 1947 roku, podczas podziału Indii Brytyjskich i powstania Pakistanu, stał się również świadkiem dramatycznych migracji ludności. Dziś nadal tętni życiem, a jego architektura przypomina o burzliwej historii tej części świata.
Przed dworcem panował oczywiście typowy dla takich miejsc chaos. Tłumy podróżnych, nawoływania kierowców, klaksony i pojazdy przeciskające się we wszystkich możliwych kierunkach. Nie udało mi się zamówić taksówki, więc postanowiłam pokonać niespełna dwa kilometry do hotelu tuk-tukiem.
Mam jedną zasadę w takich sytuacjach – to ja wybieram pojazd i kierowcę, a nie oni mnie. Tym razem jednak wybór okazał się średnio szczęśliwy.
Chłopak prowadził jak szalony! Mimo moich próśb nie zamierzał zwalniać. Każda dziura, każdy kamień i każda nierówność drogi odbijały się na moim kręgosłupie. Ten przejazd będę chyba pamiętać jeszcze długo. Lahore przywitało mnie więc nie tylko hałasem i kurzem, ale również solidnym masażem wstrząsowym, i to bez dodatkowej opłaty!
Ruch uliczny jest potworny. Samochody, motocykle, tuk-tuki – wszyscy jadą, trąbią, wyprzedzają i jakoś się w tym szaleństwie odnajdują. Jak się później okazało, mój hotel znajduje się przy jednej z głównych ulic.
O ciszy nocnej mogłam więc zapomnieć. Przez całą noc do pokoju docierały klaksony, szum samochodów i charakterystyczne gazowanie motocykli. Taka niekończąca się, jednostajna muzyka wielkiego miasta. Co ciekawe, po pewnym czasie człowiek naprawdę potrafi się do niej przyzwyczaić.
A sam hotel? No cóż...
Lata świetności zdecydowanie ma już za sobą. Jak lubię żartować, pewnie pamięta jeszcze czasy królowej kolonizatorki. I niewykluczone, że od tamtej pory niewiele się w nim zmieniło!

Pościel sprawiała wrażenie, jakby korzystali z niej już poprzedni goście. Niestety, w niektórych tanich hotelach w czasie podróży to niemal standard. Na szczęście przezorny zawsze ubezpieczony – mój niezawodny zielony futonik po raz kolejny okazał się jednym z najlepszych elementów podróżnego wyposażenia.
Chyba zaczyna mnie łapać przeziębienie. Podejrzewam, że to efekt nieustannych spotkań z klimatyzacją, która w tej części świata potrafi zamienić taksówkę w małą chłodnię.
Ale najważniejsze, że jestem już w Lahore. Przede mną kolejne dni odkrywania Pakistanu, jego zabytków, bazarów, uliczek i codziennego życia.
A przede wszystkim – znów mogę zwiedzać na własnych zasadach. I to jest bezcenne!

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Planowanie podróży to coś, co uwielbiam. To moje życie, moja pasja, coś, w czym odnajduję się znakomicie. Mogę godzinami układać trasy, wyszukiwać niezwykłe miejsca, planować kolejne przejazdy, noclegi i atrakcje. Sprawia mi to ogromną przyjemność. Problem pojawia się czasami dopiero wtedy, kiedy... trzeba ten plan zrealizować! Bywam wtedy lekko zła na samą siebie, bo moje plany są zazwyczaj bardzo ambitne. Chcę zobaczyć jak najwięcej, dotrzeć wszędzie, gdzie się da, chłonąć atmosferę odwiedzanych miejsc, poznawać ludzi, smaki, zapachy i kolory. Wykorzystać każdą chwilę, którą mam w danym miejscu. Jestem po prostu zachłanna na świat! I dokładnie tak samo jest podczas tej podróży. Pierwsze tygodnie to prawdziwy hardcore. Intensywne zwiedzanie, przemieszczanie się z miejsca na miejsce. Sama sobie to wszystko wymyśliłam i zaplanowałam, więc nie narzekam. Zresztą lubię to podróżnicze zmęczenie. Jest zupełnie inne niż to codzienne. Takie przyjemne, pełne satysfakcji, kiedy wieczorem człowiek pada na łóżko i wie, że przeżył kolejny niezwykły dzień.

Na szczęście moje ciało potrafi się regenerować. Po całym dniu chodzenia, oglądania i chłonięcia nowych wrażeń następnego dnia zazwyczaj znów jestem gotowa ruszać w drogę. A noce? Noce są magiczne! Śnią mi się wszystkie te bajkowe obrazy, które widziałam w ciągu dnia. Kolory, faktury, błyski, niezwykłe twarze, budowle, uliczki i miejsca. Wszystko miesza się w moich snach, tworząc fantastyczny, niemal nierealny świat. Uwielbiam te sny. Uwielbiam te emocje. Uwielbiam swoje podróże! I choć czasami narzekam na własne, zbyt ambitne plany, wiem doskonale, że gdybym miała zaplanować wszystko jeszcze raz, prawdopodobnie zrobiłabym dokładnie to samo.

Po śniadaniu w hotelu postanowiłam jednak dać sobie trochę czasu na błogie lenistwo. Poleżałam, odpoczęłam, nigdzie się nie spieszyłam. W końcu podróżowanie to nie tylko nieustanne bieganie od zabytku do zabytku. Czasem trzeba po prostu poleniuchować. Kiedy wreszcie zebrałam się do wyjścia, zamówiłam taksówkę i pojechałam na Stare Miasto w Lahore. Plan był całkiem ambitny – kilka ciekawych miejsc, tradycyjne warsztaty rzemieślnicze i słynne bazary. Tyle że Lahore miało wobec mnie zupełnie inne plany! Zgubiłam się. A właściwie zaplątałam, pogubiłam i kompletnie zatraciłam w labiryncie wąskich bazarowych uliczek.

Początkowo wszystko szło zgodnie z planem. Trafiłam na niewielkie warsztaty, w których rzemieślnicy wykonywali bambusowe drabiny i rozmaite przedmioty z bambusa. Kilka naprawdę fotogenicznych miejsc, trochę zdjęć, obserwowanie ludzi przy pracy. Właśnie takie zakątki lubię najbardziej – zwyczajne, autentyczne, dalekie od turystycznego blichtru. A potem skręciłam w jedną uliczkę, drugą, trzecią... I przepadłam! Znalazłam się w prawdziwym królestwie kobiecych strojów. Wąskie przejścia, sklepik przy sklepiku, a wszędzie tkaniny, hafty, wzory i kolory. Cóż to była za feeria barw! Błękity, turkusy, soczyste czerwienie, zielenie, róże, złoto... Oczy nie wiedziały, na czym się zatrzymać.

Dominowały tradycyjne pakistańskie stroje, czyli shalwar kameez – zestawy składające się z długiej tuniki i spodni, często uzupełniane pięknym szalem zwanym dupatta. To jeden z najbardziej charakterystycznych ubiorów w Pakistanie, noszony zarówno na co dzień, jak i podczas uroczystości. Niektóre komplety były bogato haftowane, inne proste, bawełniane, lekkie i niezwykle praktyczne. I przyznam się do czegoś – byłam o krok od zakupowego szaleństwa! W jednym ze sklepików wypatrzyłam przepiękny błękitny szal kaszmirowy. Taki typowo zimowy, miękki, elegancki. Rozsądek jednak zwyciężył.
Co ciekawe, wiele sklepów, do których trafiłam, prowadziło przede wszystkim sprzedaż hurtową. Całe paczki ubrań, stosy materiałów, ogromne ilości gotowych kompletów. Lahore od stuleci jest jednym z najważniejszych ośrodków handlowych regionu, a tutejsze bazary nadal zaopatrują kupców z różnych części Pakistanu. Niektóre targowiska specjalizują się w tkaninach, inne w haftach, biżuterii czy obuwiu. Zresztą wystarczy przejść kilkadziesiąt metrów, żeby cały świat wokół zupełnie się zmienił. Tak właśnie było i tym razem. Nagle skończyły się ubrania, a zaczęły... buty! Dziesiątki, setki, a może tysiące par. Eleganckie pantofelki, sandały, buty na obcasach, błyszczące, zdobione koralikami i cekinami. Przeważnie damskie. Niektóre tak kolorowe, że trudno było oderwać od nich wzrok.
Przez cały czas spotykałam się z ogromną życzliwością. Ludzie uśmiechali się, pozdrawiali, próbowali zagadywać. Pytali, skąd jestem, co robię w Pakistanie, czy podoba mi się Lahore. Moja obecność wywoływała jednak niemałe zdziwienie. Niektórzy dosłownie zatrzymywali się w pół kroku i patrzyli na mnie tak, jakby właśnie zobaczyli ducha! Samotna turystka przemierzająca wąskie uliczki bazaru, najwyraźniej nie była tutaj codziennym widokiem. W tych spojrzeniach dostrzegałam przede wszystkim zaskoczenie i ciekawość, a nie niechęć. W końcu jednak zaczęłam mieć dosyć. Nie ludzi, nie bazaru, tylko tego niekończącego się kluczenia. Byłam już naprawdę zmęczona, a dodatkowo czułam, że chyba zaczyna mnie rozkładać jakieś choróbsko. Marzyłam tylko o tym, żeby wydostać się z wąskich uliczek, złapać taksówkę i wrócić do hotelu.
Wreszcie udało mi się wydostać z bazarowego labiryntu. Przede mną wyrosła imponująca, jasna budowla z dwiema potężnymi basztami. Okazało się, że dotarłam do Bramy Akbari (Akbari Gate), historycznej wschodniej bramy Fortu Lahore, wzniesionej w 1566 roku za panowania cesarza Akbara Wielkiego. Niegdyś stanowiła jedno z głównych wejść do królewskiej twierdzy, a jej masywne baszty i potężne drewniane wrota przypominają o militarnej potędze imperium Mogołów. Tuż naprzeciwko znajduje się Rim Market, targowisko warsztatów zajmujących się felgami samochodowymi. I właśnie tam, pośród spawanych i malowanych kół, zakończyłam swoją wędrówkę po Starym Lahore. Zamiast kolorowych sukienek – samochodowe koła, narzędzia, zapach farby i rozgrzanego metalu oraz mężczyźni uwijający się przy pracy. Nie miałam już siły maszerować do najbliższego większego skrzyżowania, żeby czekać na taksówkę. Przysiadłam więc na chwilę w jednym z warsztatów, zamówiłam samochód i postanowiłam spokojnie poczekać.
I wtedy wydarzyła się kolejna sympatyczna scenka. Zagadał mnie jeden z pracowników warsztatu. Mężczyzna mniej więcej w moim wieku, niezwykle przystojny. Taki pakistański Clooney, tylko bez hollywoodzkiego blichtru, za to w otoczeniu samochodowych felg. Niestety, nie rozumiał ani słowa po angielsku. Na szczęście z pomocą przyszedł jego kolega, który podjął się roli tłumacza. I tak rozpoczęła się nasza międzynarodowa konwersacja. Przyznam, że czekanie na taksówkę od razu stało się znacznie przyjemniejsze. No cóż, takie ciacho! Muszę zresztą przyznać, że niektórzy mężczyźni, których spotykam w Pakistanie, są naprawdę bardzo przystojni. A tego pana z warsztatu z pewnością zapamiętam!

W końcu przyjechała taksówka. Pożegnałam moich nowych znajomych i ruszyłam do hotelu. I tak zakończył się dzień, w którym miałam zobaczyć kilka zaplanowanych miejsc, a zamiast tego zgubiłam się wśród kolorowych tkanin, pięknych strojów, tysięcy butów i samochodowych felg.
Nie zobaczyłam wszystkiego, co zaplanowałam. Ale zobaczyłam kawałek prawdziwego Lahore. I właśnie za takie nieplanowane przygody najbardziej kocham podróżowanie.
[/img][img]https://uploads.tapatalk-cdn.com/20261110/d21ec1e25f897edccd03e72552d0ea8d.jpg[img]https://uploads.tapatalk-cdn.com/20261110/5a69ece70d4a148f6851e943a819ecf4.jpg[/img]

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Pięknie to się czyta! Działa na wyobraźnię... Zdjęcia kapitalne. Podróżujesz w sposób, który i mnie najbardziej odpowiada.

Dziękuję 😀

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Te targowiska w Lahore są niesamowite. Podobno jest tam 1500 sklepów tylko z materiałami.
Jedną z ciekawszych rzeczy było stanowisko domorosłego (działającego w brażny po ojcu) chiruga/ortopedy, do którego zgłaszali się ludzie ze złamaniami czy problemami ortopedycznymi.

_________________

Kolejnego dnia, wypoczęta i pełna energii, zaraz po śniadaniu wyruszyłam na zwiedzanie słynnego Fortu Lahore (Shahi Qila). Ten ogromny kompleks, zajmujący ponad 20 hektarów, jest jednym z najcenniejszych zabytków Pakistanu. Jego historia sięga wielu stuleci, ale obecny kształt zawdzięcza przede wszystkim cesarzom z dynastii Wielkich Mogołów. Od 1981 roku znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. To miejsce niezwykle piękne, choć czas mocno odcisnął na nim swoje piętno. Wiele budowli jest zniszczonych, część przechodzi renowację, ale cały kompleks zasługuje na znacznie większą troskę.

Rozległe dziedzińce, pałacowe zabudowania, bramy i krużganki sprawiały, że co chwilę zatrzymywałam się, żeby zrobić zdjęcie. W pewnym momencie przysiadłam pod wielkim, rozłożystym drzewem, którego korona dawała przyjemny cień. Poranek był jeszcze rześki, panowała bardzo przyjemna atmosfera, choć wokół zaczynało robić się coraz tłoczniej. Po krótkim odpoczynku ruszyłam dalej, w stronę Pałacu Luster (Sheesh Mahal), wzniesionego w XVII wieku za panowania cesarza Szahdżahana. Jego ściany i sklepienia zdobią tysiące maleńkich lusterek, które niegdyś odbijały światło świec, tworząc bajkową atmosferę. Dzisiaj większość z nich jest mocno nadgryziona zębem czasu, ale trwają prace konserwatorskie. Przepiękne freski, misterne zdobienia i zachowane fragmenty dawnych malowideł to prawdziwa uczta dla oczu!

Z Pałacu Luster wyszłam na prawo, trafiając na słynne Schody Słoniowe (Hathi Paer). Zbudowane w latach 1631–1632, mają 58 szerokich i niskich stopni, zaprojektowanych specjalnie dla słoni, na których cesarze i członkowie ich rodzin docierali do pałacowych komnat. Wyobraziłam sobie te majestatyczne zwierzęta, bogato zdobione, niosące królewskich dostojników! Schody okazały się też bardzo praktycznym przejściem, dzięki któremu nie musiałam wracać przez cały kompleks.

Przy wyjściu natrafiłam na niewielki, klimatyczny sklepik z pamiątkami. Oczywiście nie mogłam go ominąć! Dopiero tutaj, po tylu dniach spędzonych w Pakistanie, po raz pierwszy miałam okazję kupić magnesik do swojej kolekcji. Wybrałam między innymi magnesik przedstawiający pakistańskiego żołnierza w tradycyjnym stroju. Ale prawdziwą perełką był przepiękny obraz Fortu Lahore w dawnych czasach, wykonany z ręcznie malowanych ceramicznych kafelków. Małe dzieło sztuki!

Po opuszczeniu fortu skierowałam się w stronę monumentalnego meczetu Badshahi. To jeden z największych i najpiękniejszych meczetów Pakistanu, mogący pomieścić dziesiątki tysięcy wiernych. Po drodze podziwiałam również imponującą Bramę Alamgiri, wzniesioną w 1674 roku jako reprezentacyjne wejście do fortu. W pobliżu stali strażnicy w tradycyjnych mundurach i efektownych nakryciach głowy. Wąsaci, przystojni, wyprostowani jak struny – wyglądali jak żywcem wyjęci z historycznego filmu!

Do meczetu prowadziły wysokie schody. Przy wejściu pani pilnująca odpowiedniego ubioru uznała, że moje luźne spodenki za kolana są jednak zbyt krótkie, i przyniosła mi długą spódnicę. Tak długą, że mało się w niej nie przewróciłam! Zdjęłam też buty. Ogromny dziedziniec, symetria i monumentalna architektura robiły niesamowite wrażenie. Niestety, główna sala modlitewna nie była wówczas udostępniona zwiedzającym. A ludzi przybywało z każdą minutą – setki osób, przede wszystkim miejscowych, szkolne wycieczki i grupy studentów.

Po tej porannej dawce historii wróciłam taksówką do hotelu na krótką przerwę i podładowanie telefonu, który przy mojej liczbie zdjęć rozładowuje się błyskawicznie. Po południu czekała mnie słynna ceremonia opuszczania flag na granicy Pakistanu i Indii – Wagah–Attari.

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Umówiłam się na popołudnie z sympatycznym kierowcą poznanym poprzedniego dnia. Samochód musieliśmy zostawić dość daleko od wejścia, więc czekał nas jeszcze spacer. Już z daleka dostrzegłam ogromne flagi Pakistanu i Indii powiewające na wysokich masztach. Za nimi wyrastały monumentalne trybuny przypominające wielki stadion. To Wagah Border Parade Ground, gdzie odbywa się ceremonia wojskowa znana jako Beating Retreat.
Tradycja sięga 1959 roku. Żołnierze obu państw wykonują widowiskową musztrę, a uroczystość kończy się opuszczeniem flag. Od kwietnia 2025 roku przejście graniczne pozostaje zamknięte dla zwykłego ruchu podróżnych, po zaostrzeniu konfliktu związanego z zamachem terrorystycznym w Kaszmirze. Ceremonia odbywa się w zmienionej formule, bez tradycyjnego uścisku dłoni dowódców.

Dotarliśmy na miejsce po godzinie 16.00, a widowisko miało rozpocząć się około 17.00. Trybuny stopniowo wypełniały się ludźmi. Pakistańscy Rangersi sprawnie kierowali tłumem, wskazując miejsca i pilnując porządku. Najlepsze sektory wymagały wcześniejszego zgłoszenia, o czym nie wiedziałam, więc usiadłam mniej więcej w połowie trybun, przy schodkach. Obok siedziała rodzina z dziećmi, które z ogromnym przejęciem wymachiwały pakistańskimi flagami. Na policzkach miały wymalowane narodowe barwy. Atmosfera robiła się coraz bardziej gorąca!

Nastrój podgrzewał prowadzący, coś w rodzaju stadionowego wodzireja, który przez mikrofon zagrzewał publiczność do okrzyków. Tłum odpowiadał gromkim „Pakistan Zindabad!” – „Niech żyje Pakistan!”. Z głośników płynęła patriotyczna muzyka, a na telebimach wyświetlano filmy wychwalające pakistańską armię. Po drugiej stronie wielkiej bramy, w indyjskim Attari, działo się niemal to samo. Wyglądało to jak niezwykłe współzawodnictwo dwóch narodów – kto głośniej krzyknie, kto bardziej efektownie zaprezentuje swoich żołnierzy, kto okaże większy patriotyzm. Takie puszenie się kogutów.

Wreszcie rozpoczęła się właściwa ceremonia. Pakistańscy Rangersi w czarnych mundurach i charakterystycznych, wachlarzowatych turbanach maszerowali z niezwykłą energią. Wysokie wymachy nóg, mocne uderzenia butami o ziemię, gwałtowne zwroty, dumne spojrzenia, zadziorność. Wszystko dopracowane, niemal teatralne. Po indyjskiej stronie żołnierze odpowiadali podobną musztrą. Było w tym coś fascynującego, ale też nieco surrealistycznego. Dwa państwa, które od dziesięcioleci pozostają w konflikcie, urządzają na wspólnej granicy widowisko przypominające połączenie defilady wojskowej, meczu piłkarskiego i patriotycznego festiwalu.

Wraz z rozpoczęciem ceremonii na trybunach zrobiło się bardzo ciasno. Wkoło mnie krzyczały tysiące ludzi.
Ludzie dosiadali się coraz bliżej, więc nie było już tak komfortowo jak na początku. Doczekałam jednak najważniejszego momentu – uroczystego opuszczenia flag Pakistanu i Indii. Obie flagi powoli zjeżdżały z masztów, a żołnierze wykonywali ostatnie elementy ceremoniału. Zaraz potem uznałam, że pora ruszać w drogę powrotną. Nie wiem, co działo się później, ale najważniejszą część widowiska zobaczyłam!

Do Lahore wróciliśmy już po zmroku, pokonując po drodze niemałe korki. Kiedy dotarłam do hotelu, spojrzałam na licznik kroków – ponad 16 500! Całkiem niezły wynik jak na jeden dzień zwiedzania!
Oczywiście czułam w nogach te wszystkie kilometry, ale było warto. Tyle pięknych miejsc, tyle historii i zupełnie nowych doświadczeń!

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Bieda, wiejskie życie i niezwykła cegielnia

Podczas podróży najbardziej lubię miejsca, do których turyści zaglądają rzadko albo wcale. Zwyczajne wioski, lokalne warsztaty, bazary i codzienne życie mieszkańców. Często właśnie tam spotykają mnie największe niespodzianki. Tak było również podczas mojego ostatniego dnia w Lahore. Poprzedniego dnia, jadąc na granicę pakistańsko-indyjską na ceremonię w Wagah, wypatrzyłam z samochodu kilka niewielkich wiosek. Skromne domostwa, bydło pasące się przy drodze i sceny codziennego życia natychmiast przyciągnęły moją uwagę. Postanowiłam więc wrócić tam następnego dnia, tym razem z aparatem i bez pośpiechu.

Pojechałam do dwóch wiosek – Dayal i Santpur (Sangatpura), położonych w okolicach granicy z Indiami. To był zupełnie inny świat niż zabytkowe centrum Lahore. Skromne domostwa, proste obejścia, krowy i bawoły trzymane tuż przy domach. Warunki życia wyglądały na bardzo trudne. Nie było tutaj wystawnych pałaców ani odrestaurowanych zabytków. Była zwyczajna pakistańska wieś, ze swoją codziennością i troskami.

W jednej z wiosek, pomiędzy domami, na niewielkim klepisku służącym za boisko, zobaczyłam dzieci grające w krykieta. I właśnie takie sceny bardzo mnie interesują. Pozwalają zobaczyć kraj od strony, której nie znajdziemy w kolorowych folderach turystycznych.
Krykiet to prawdziwa narodowa pasja Pakistańczyków, a mecze reprezentacji potrafią zatrzymać życie całego kraju. Szczególnie emocjonujące są spotkania z Indiami, odwiecznym rywalem, które przyciągają przed telewizory miliony kibiców.

W drodze powrotnej do Lahore zatrzymałam się jeszcze przy tradycyjnej cegielni. Z daleka wyglądała niepozornie – lekko wyniesiony teren pokryty ziemią, pyłem i popiołem, z którego wyrastał wysoki ceglany komin. Dopiero kiedy podeszłam bliżej, zobaczyłam coś niezwykłego. Całą powierzchnię przecinały idealnie równe rzędy niewielkich otworów przykrytych okrągłymi metalowymi pokrywami. Pomiędzy nimi usypano małe kopczyki popiołu. Była to cegielnia wykorzystująca system, w którym cegły wypala się w sposób ciągły, pod powierzchnią przykrytą ziemią i popiołem. Całe to wzniesienie stanowiło część ogromnego pieca!

Obserwowałam mężczyznę, który długim metalowym prętem podnosił pokrywy i obsługiwał kolejne otwory. Wokół unosił się dym, a spod powierzchni wydobywało się intensywne gorąco. Kiedy chodziłam pomiędzy rzędami otworów, wyraźnie czułam wysoką temperaturę pod stopami. Niesamowite uczucie! Trudno wyobrazić sobie codzienną pracę w takich warunkach – gorąco, pył, dym i ogromny wysiłek fizyczny. W Pakistanie od lat mówi się o trudnych warunkach zatrudnienia w części cegielni, w tym o problemie pracy dzieci i zadłużenia pracowników, które może prowadzić do wieloletniej zależności od właścicieli zakładów.

Podczas mojej wizyty pojawiły się dziewczynki, które na widok obcej kobiety przybiegły zaciekawione. Wszystkie były boso, a starsze nosiły na rękach młodsze. Miały na sobie piękne, kolorowe stroje, niezwykle kontrastujące z szarością popiołu i ziemi. Nie znały ani słowa po angielsku i próbowały porozumieć się ze mną po urdu. Na szczęście pomagał mi kierowca, który tłumaczył naszą rozmowę i wyjaśniał dziewczynkom, skąd przyjechałam. Niedaleko cegielni kobiety przy wodociągu prały w miskach kolorowe ubrania.

Po cegielni zrobiłam jeszcze jeden, zupełnie nieplanowany przystanek – przy fabryce obuwia Bata w Batapur, niedaleko Lahore. Ta znana na całym świecie marka ma w Pakistanie długą historię. Wokół jej fabryki powstało nawet całe osiedle pracownicze. Zakład, który zobaczyłam, był naprawdę ogromny. Miałam nadzieję, że przynajmniej w takiej fabryce przestrzegane są prawa pracowników i nie zatrudnia się dzieci. Przy fabryce znajdował się sklep firmowy. Nie miałam najmniejszego zamiaru niczego kupować, weszłam tylko popatrzeć. I wyszłam z nowymi klapeczkami! Całe ze skóry, bardzo przyjemnej w dotyku, a kosztowały mnie zaledwie cztery dolary. No i jak tu nie kupić?

Wizyta w wioskach pokazała mi jeszcze inne oblicze Pakistanu. Z dala od monumentalnych meczetów, pałaców i turystycznych atrakcji zobaczyłam fragment zwyczajnego życia – dzieci grające w krykieta, wiejskie gospodarstwa, ludzi pracujących w trudnych warunkach i dziewczynki, które z ogromną ciekawością próbowały dowiedzieć się, skąd przyjechałam.
Czasami najciekawsze historie czekają nie przy słynnych atrakcjach, ale gdzieś na poboczu drogi.

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Ostatni dzień w Lahore postanowiłam wykorzystać do maksimum.

Przede mną nocne loty do Bangkoku i dalej na Tajwan, więc chciałam jeszcze nacieszyć oczy Pakistanem, ale znaleźć też chwilę na odpoczynek przed podróżą. Jak zwykle plan był ambitny – kilka zabytków, trochę spacerów po starym mieście i oczywiście aparat fotograficzny w ciągłej gotowości!

Pierwszym przystankiem był grobowiec Dai Anga, mamki cesarza Szahdżahana, budowniczego słynnego Tadź Mahal. Do grobowca prowadzi pięknie zdobiona brama Gulabi Bagh, pozostałość dawnego Ogrodu Różanego. Kiedy dotarłam na miejsce, okazało się, że brama jest zamknięta na łańcuch. Na szczęście pilnujący tego miejsca mężczyzna otworzył ją specjalnie dla mnie. Mogłam zrobić zaledwie kilka kroków w głąb ogrodu, ale wystarczyło, żeby zachwycić się atmosferą tego miejsca. Cisza, spokój, piękna zieleń, a przecież tuż za murem ruchliwa ulica pełna samochodów i motocykli. W oddali dostrzegłam kopułę grobowca. Nie udało mi się podejść bliżej, ale nawet ta krótka wizyta sprawiła mi ogromną przyjemność.

Kolejnym punktem były ogrody Shalimar, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To dawne cesarskie ogrody z tarasami, fontannami, kanałami wodnymi i pawilonami. Powstały w XVII wieku z polecenia cesarza Szahdżahana, tego samego, któremu zawdzięczamy Tadź Mahal. Za bilet zapłaciłam 500 rupii pakistańskich, podczas gdy miejscowi płacą zaledwie 50. Dziesięciokrotna różnica! Była niedziela, więc ogrody wypełniały pakistańskie rodziny. Ludzie urządzali pikniki, odpoczywali na trawie i spędzali wspólnie wolny dzień. Było gwarno, tłoczno i bardzo rodzinnie.

Sam kompleks jest ogromny, ale mnie osobiście zabrakło tutaj uroku, którego oczekiwałam. Niektóre fragmenty sprawiają wrażenie zaniedbanych, zauważyłam też sporo śmieci. Nie mogę powiedzieć, że ogrody są brzydkie, po prostu nie trafiły w mój gust. Znacznie więcej przyjemności sprawił mi niewielki ogród przy grobowcu Dai Anga. Kolejny raz przekonałam się, że obecność na liście UNESCO wcale nie gwarantuje osobistego zachwytu.

Po wyprawie do okolicznych wiosek, którą opisałam w poprzednim wpisie, wróciłam do starego Lahore, w okolice Bramy Delhi, jednej z historycznych bram miasta. I tutaj znowu poczułam atmosferę Pakistanu, którą tak bardzo polubiłam! Tłok, gwar, niezliczone sklepiki i stragany. Piękne, kolorowe kobiece ubrania, bogato zdobione tkaniny, hafty, błyszczące dodatki i przyprawy. Motocykle przeciskające się przez wąskie uliczki, nawoływania sprzedawców i nieustanny ruch. Chwilami naprawdę nie wiedziałam, na czym zatrzymać wzrok. I znowu spotkałam się z ogromną życzliwością miejscowych.

Następnym punktem był meczet Wazir Khan, który zachwycił mnie od pierwszego spojrzenia! Wzniesiony w XVII wieku, uchodzi za jeden z najpiękniej zdobionych meczetów Lahore. Błękity, żółcie, zielenie i odcienie pomarańczu tworzą prawdziwą eksplozję kolorów. W środku jest jeszcze piękniej! Nie wiedziałam, na czym najpierw skupić aparat. Na łukach, sklepieniach czy ścianach pokrytych misternymi dekoracjami? Widać jednak, że meczet potrzebuje dalszych prac konserwatorskich. Niektóre fragmenty są zniszczone i wyblakłe, ale może właśnie ta niedoskonałość dodaje mu autentyczności. To nie tylko zabytek, lecz przede wszystkim żywe miejsce modlitwy. Spośród wszystkich odwiedzonych tego dnia atrakcji historycznych właśnie ten meczet wywarł na mnie największe wrażenie.

Na koniec zostały zabytkowe łaźnie Shahi Hammam, znane również jako łaźnie Wazir Khana. Powstały w XVII wieku i były nie tylko miejscem kąpieli, ale również odpoczynku i spotkań towarzyskich. Za wstęp zapłaciłam 1000 rupii pakistańskich – był to najdroższy bilet tego dnia. Obiekt został odrestaurowany, a zachowane fragmenty dawnej konstrukcji ogląda się z metalowych pomostów. Wnętrza pozostają w półmroku, a całość ma nieco muzealny charakter. Doceniam wartość historyczną tego miejsca, ale muszę przyznać, że łaźnie nie zrobiły na mnie szczególnego wrażenia. Zdecydowanie bardziej lubię miejsca żyjące własnym życiem niż zabytki zamienione w ekspozycje.

Wracając do hotelu, po raz kolejny przekonałam się, jak ogromnym problemem Lahore jest smog. Nad miastem wisiała gęsta, szarawa mgła, a powietrze było tak zanieczyszczone, że chwilami trudno było oddychać. Spaliny samochodowe, dym z fabryk i cegielni oraz wypalanie pozostałości po zbiorach sprawiają, że jesienią i zimą sytuacja staje się szczególnie trudna.

I tak powoli dobiega końca moja pakistańska przygoda. Kraj zachwycił monumentalnymi zabytkami, kolorami bazarów, niezwykłą historią, ale przede wszystkim ludźmi. Ich życzliwość, ciekawość i gościnność towarzyszyły mi niemal na każdym kroku. Nie wszystko było łatwe, nie wszystko piękne, a niektóre doświadczenia pokazały mi również trudniejszą stronę codziennego życia w Pakistanie. Ale właśnie dlatego ta podróż była tak interesująca.

Wracam z mnóstwem zdjęć, wspomnień i poczuciem, że zobaczyłam tylko niewielki fragment tego fascynującego kraju. Pakistan nie jest miejscem, które łatwo zamknąć w kilku zdaniach. Jest pełen kontrastów, czasami chaotyczny, momentami zaskakujący, ale z pewnością niepozostawiający obojętnym.

_________________


Same fotki, czyli https://www.instagram.com/atamancia/
Blog o moich podróżach http://atamanka.pl uwaga, dużo zdjęć ;)

Powodzenia w dalszej podróży i liczę na relację i zdjęcia z Tajwanu!