Temat przemysłu naftowego w Albanii jest szeroki i bardzo interesujący.
A może tylko dla mnie jest ciekawy bo na co dzień interesuję się ropą naftową i przemysłem?! Może mój wpis zainteresuje również fanów urbexu. Jest generalnie parę rzeczy do zobaczenia. Dla mnie szczególnie ciekawe są przestarzałe rozwiązania i widoczne próby ich modernizacji.
Zaczynając od początku, czyli od wczesnych lat XX wieku: kojarzycie polską wodę Zuber? Jej nazwa pochodzi od nazwiska Rudolfa Zubera, polskiego geologa z Uniwersytetu Lwowskiego, który odkrył tę wodę i zaproponował sposób jej wydobywania. Poszukiwał także z powodzeniem ropy naftowej. Ale to nie on łączy się z Albanią, tylko jego dzieci. Bohaterem tego wstępu jest Stefan Zuber. Otóż Stefan poszedł w ślady ojca i został geologiem. Ojciec umożliwił mu pracę przy poszukiwaniu złóż ropy naftowej w Baku, gdzie badał też pobliskie wulkany błotne (może nie jest to związane z Albanią, ale myślę, że te wulkany są dość popularną atrakcją tutaj na forum i jest to ciekawe powiązanie). Stanisław obronił nawet prace doktorską na temat tych wulkanów błotnych.
Wracając do Albanii: Stefan Zuber został głównym geologiem włoskiej firmy AIPA (obecnie AGIP) szukającej ropy w Albanii. W 1928 roku odkrył największe złoże onshore w Europie - Patos-Marinëz. Jego brat (inżynier wiertnictwa) też pracował w Albanii jako dyrektor w AIPA.
Artykuł autorstwa Stanisława Zubera pozwalający się trochę wczuć w ten klimat początku XX wieku:
całość dostępna tutaj
poniżej fragment o Albańczykach i Polakach
Załącznik:
art.jpg [ 436.21 KiB | Obejrzany 2739 razy ]
Podczas II wojny światowej Zuber pozostał w Albanii. Ożenił się z Włoszką (to będzie miało znaczenie za chwilę), która zginęła w bombardowaniu alianckim. Po wojnie komunistyczna Albania znacjonalizowała wszystkie naftowe przedsięwzięcia zagranicznych firm. Zuber w Kuczowie założył muzeum geologiczne, stworzył mapy geologiczne Albanii. Jednak dwa lata po wojnie komuniści w Albanii paranoicznie zaczęli szukać wrogów ludu. Zuber jako inteligent wykształcony za granicą i mający kontakty z zagranicą został oskarżony o szpiegostwo i sabotaż. Jego żona pośmiertnie została oskarżona o kolaborację z hitlerowcami i tak Zuber trafił do celi, w której w 1947 roku został zakatowany przez strażnika.
Oskarżenie podobno dotyczyło badań nad wydobywaniem rud i metali szlachetnych ale nie pomogła mu tez historia współpracy z AIPA. AIPA eksploatowało złoże w Kucova do 1943 roku na mocy porozumienia z rządem króla Zoga I, że jeśli roczna produkcja ropy naftowej przekroczy 50 000 ton, firma ta utworzy rafinerię w Kuczowie. Ale choć produkcja przekroczyła 170 000 ton, rafinerii nie zbudowano, wręcz przeciwnie, wydobytą ropę wysyłano do przerobu we Włoszech.
To co po Zuberze pozostało (także muzeum w Kuczowie) zostało zniszczone lub rozkradzione. Historia Zubera dopiero na początku lat ’90 została opowiedziana przez współwięźnia z tamtych czasów, Petro Marko.
Krótko potem Zuber został odznaczony albańskim medalem „Męczennikowi za Demokrację”, a w 2011 roku w Kuczowie odsłonięto współfinansowany przez polskie instytucje pomnik Zubera.
Jeżeli chodzi o zwiedzanie: jadąc z Durres do Berat nawigacja poprowadzi nas przez Kuczowę, a na odcinku między Shegan a Kozare zobaczymy wiele szybów naftowych z kiwonami.
Załącznik:
kiwon2.jpg [ 324.77 KiB | Obejrzany 2739 razy ]
Jest to złoże naftowe Kuçovë, także odkryte przez Zubera. Szyby naftowe są przy samej drodze, wiele z nich ciągle działa. Niektóre są w ogródkach, a w miejscowości Kuzare jest szyb w centrum miejscowości na skrzyżowaniu.
Jadąc dalej tą drogą dojeżdżamy do Kuczowy. Główna droga miasta, którą wjeżdżamy nosi imię Zubera (Rruga Stanistllav Zuber). Miasteczko nie jest specjalnie interesujące, ale warto wjechać i zobaczyć:
- Pomnik Stanisława Zubera
- Budynku byłego muzeum geologicznego w Kuczowie nie znalazłem, nawet nie wiem czy jeszcze stoi
- Park miejski (Parku Kuçovë)
OK, park miejski nie jest wielką atrakcją ale… znowu trochę historii:
Włosi nie wybudowali w Kuczowie rafinerii lecz Hodża decyzją z 1951 roku tak (do użytku oddano ją w 1957 rok). Była to pierwsza rafineria z prawdziwymi kolumnami rektyfikacyjnymi (atmosferyczną i próżniową) w Albanii (wcześniej używano destylarek poniemieckich). Rafinerię budowali Rosjanie. Po zerwaniu kontaktów z Rosjanami, rafinerię rozbudowali sami Albańczycy. Oprócz rafinerii było tu sporo zakładów i instytutów przemysłowych, było to pierwsze uprzemysłowione miasto Albanii. Z biegiem czasu rafineria jak i cały przemysł podupadł i rafineria chyba w 1994 roku została zamknięta, a w 1997 roku rozebrana na złom. Park powstał na terenie przemysłowym (w centrum miasta!) i nie przez wszystkich taka rewitalizacja została dobrze przyjęta. Oznacza ona dla nich inwestycję rządu Ramy w wypoczynek kosztem inwestycji w przemysł.
W parku zostawiono (i wyremontowano) chłodnię kominową i komin po elektrociepłowni. Zaznaczono też miejsca, gdzie wcześniej stały inne chłodnie kominowe.
Warto podjechać/podejść na ulicę Naftetari, która z jednej strony jest zamknięta właśnie tym parkiem i daje ciekawy widok na chłodnie kominową.
W Kuczowie (właściwie we wsi Perondi) jest też bizantyjska bazylika z XI wieku - Cerkiew św Mikołaja - https://maps.app.goo.gl/cY8bgHJMbqqiRmfGA
Rafineria w Kuczowie jest całkowicie rozebrana, zostały tylko dziury w ziemi – ink do mapy
Kolejnymi uruchamianymi rafineriami były:
- Cerik (rozpoczęła pracę mniej więcej wtedy co Kuczowa, zatrzymana w 1992, częściowo rozebrana 1997, w 2013 roku została sprywatyzowana, inwestor obiecał inwestycję 48 mln euro w celu ponownego uruchomienia rafinerii w ciągu 1,5 roku, ale zamiast tego od razu przetopił na złom 5500 ton wyposażenia, co oznacza, że nie ma za wiele do oglądania (zostały rudery i kominy) - link do mapy
- Fier, gdzie pod koniec lat ‘60 zdecydowano się wybudować nowoczesną fabrykę nawozów. Do jej działania potrzebne były duże ilości energii elektrycznej i para wodna, a sieci przesyłowe były przestarzałe, więc obok wybudowano elektrociepłownie opalaną olejem opałowym. Jak wiadomo olej opałowy produkuje się w rafinerii, więc na tym samym terenie postawiono rafinerię. W 2005 roku zlikwidowano elektrociepłownię, więc przestarzała rafineria została przestawiona na produkcję asfaltów, a pozostałe produkty były pozaklasowe (nie nadawały się do stosowania jako paliwo). Rafineria została zamknięta, chociaż trafiłem też na artykuł z tego roku, mówiący, że w Fier trwa produkcja asfaltów. Na terenie kombinatu Fier nie zostało zbyt wiele konstrukcji stalowych, ale teren warty jest zobaczenia ze względu chociażby na wielkość. Stanu rafinerii nie znam, bo tu nie byłem. Na terenie kombinatu mają zbudować nową elektrownię, więc nie wiadomo jak długo jeszcze da się wchodzić na ten teren. link do mapy
- Ballsh, po tym jak Hodża odwrócił się od ZSRR została wybudowana przez Chińczyków rafineria w Ballsh (1976-8) Zakład Przeróbki Głębokiej Ropy Naftowej (największa i kompleksowa rafineria w Albanii). Po wielu procesach prywatyzacyjnych zamknięta w 2019 i rozebrana w 2021 roku. Aktualnym właścicielem jest Shijaku, który złomuje to co jeszcze zostało, a w jej miejscu chce zainstalować elektrownie fotowoltaiczną o mocy 100MW. Rafineria w Ballsh niestety nie była mi „po drodze”, więc nie wiem w jakim jest teraz stanie i czy da się ją „zwiedzać”. link do mapy
Nie były to wielkie rafinerie:
- Kuçova - 500 000 ton ropy rocznie
- Cerik 500 000 ton ropy rocznie
- Fier 500 000 ton ropy rocznie
- Ballsh 1 000 000 ton ropy rocznie
Pierwsze trzy nie były w stanie wyprodukować zgodnego normami paliwa (ale lano je do albańskich silników). Dopiero rafineria w Ballsh produkowała paliwa, które można byłoby eksportować.
Dla porównania Rafineria Trzebinia przerabia 300 000 ton ropy rocznie, Lotos w Gdańsku 10 500 000 ton ropy rocznie, a Orlen w Płocku 16 300 000 ton ropy rocznie.
Krótko o albańskiej ropie:
Albania posiada największe lądowe zasoby ropy naftowej w całej Europie. Ale te złoża, które zostały odkryte i są wydobywane składają się z ciężkiej ropy asfaltowo-żywicznej o dużej zawartości siarki i metali. Taka ropa wymaga głębokiego przetworzenia, a więc dużo energii (i technologii) aby otrzymać z niej paliwa. Najłatwiej jest przerobić ją na asfalt. Nawet palenie w przestarzałych elektrociepłowniach olejem opałowym z tej ropy nie jest dobrym pomysłem (ropa albańska ma nawet 7% siarki). Efekt jest taki, że Albania prawie całą ropę eksportuje, a jeżeli już coś z niej produkuje to tylko lepiszcze. Z kolei wszystkie paliwa Albania importuje z zagranicy.
cdn
