Nie znalazłem tematu o zwiedzaniu stolicy San Marino, więc zakładam. Byliśmy w połowie czerwca, w poniedziałek, przyjechaliśmy autem. Zebrałem praktyczne informacje którymi dzielę się w tym poście, bo część rzeczy sam chciałbym wiedzieć przed wyjazdem.
Film ze zwiedzania, jeśli ktoś woli obejrzeć niż czytać:
MAPKA
Najbardziej przydatna rzecz, jaką tam dostaliśmy: darmowe ulotki i broszurki z mapą centrum. Leżą przy wyjściu z parkingu, są też w informacji turystycznej oraz do ściągnięcia online. Bardzo pomagają w ułożeniu kolejności zwiedzania, bo miasto jest wielopoziomowe i łatwo zrobić niepotrzebne pętle.
DOJAZD
Autem: ok. 40 minut z Rimini. Wjazd na górę to jakieś 700 m różnicy wysokości, serpentynami.
Autobusem: Bonelli i Benedettini, z Rimini (Arco di Augusto albo dworzec kolejowy), ok. 50 minut, kursy cały rok. Bilet 6-8 euro w jedną stronę w zależności od źródła i sposobu zakupu online taniej niż kartą u kierowcy. Wysiadka na Piazzale Calcigni, stamtąd pod mury kilka minut. Aktualny rozkład do pobrania na bonellibus.it oraz na riminiturismo.it. Bez kontroli granicznej, paszport niepotrzebny, płaci się w euro mimo że San Marino nie jest ani w UE, ani w Schengen. Pieczątkę do paszportu można kupić za 5 euro w informacji turystycznej, jeśli ktoś kolekcjonuje.
PARKING
Zaparkowaliśmy na P9 wielopoziomowego parkingu, blisko centrum. Bilecik pobiera się przy wjeździe, a opłaca przed powrotem do auta, w automacie na dziewiątym piętrze. Warto o tym wiedzieć, bo łatwo zjechać do auta żeby potem musieć wracać na górę. Zapłaciliśmy 4,50 euro za bilet pięciogodzinny.
KOLEJKA LINOWA
Funivia łączy Borgo Maggiore z Città di San Marino. Przejazd 2 minuty, kursuje co 15 minut, ok. 3 euro w jedną stronę. Godziny zależą od sezonu: od lipca do połowy września jeździ do 1:00 w nocy, w maju i czerwcu do 20:00. Dobry pomysł na zjazd w jedną stronę, bo z wagonika widać skalę tej skały.
TRASA, KTÓRĄ PRZESZLIŚMY
- Parking P9
- Porta San Francesco - brama miejska z XIV wieku, dawna siedziba gwardii.
- Kościół św. Franciszka - najstarsza świątynia republiki. Bardzo łatwo przeoczyć: stoi naprzeciwko bramy, ale wejście jest z boku.
- Dzielnica rządowa i przejścia podziemne z odsłoniętą strukturą murów.
- Cava dei Balestrieri - dawny kamieniołom, dziś arena pokazów kuszniczych.
- Il Cantone - punkt widokowy na północnym skraju miasta, przy stacji kolejki. W dobrą pogodę widać Adriatyk.
- Contrada del Pianello - butiki i sklepy w tym wiele z militariami. Uwaga: to wszystko repliki, pytałem na miejscu.
- Piazza della Libertà i Palazzo Pubblico - parlament i rząd, XIX wiek.
- Bazylika św. Maryna z 1838 roku, a obok mały kościół św. Piotra.
- Piazzetta della Guaita i Pierwsza Wieża.
- Passo delle Streghe - grzbiet nad urwiskiem między pierwszą a drugą wieżą.
- Cesta, Druga Wieża - 755 m n.p.m., najwyższy punkt kraju, w środku muzeum dawnej broni.
- Montale, Trzecia Wieża - do środka nie wejdziecie, jedyne wejście jest 7 m nad ziemią. Można obejść i zobaczyć z zewnątrz.
Samo przejście grzbietem między wieżami to 60-90 minut, bez wchodzenia do środka.
ZMIANA WARTY
Odbywa się przy Palazzo Pubblico na Piazza della Libertà, tylko w sezonie letnim w 2026 od 15 czerwca do 20 września. Zawsze o wpół: 9:30 - 18:30. Nam się nie udało, bo weszliśmy na plac kilka minut po zmianie warty, a że nie sprawdziliśmy wcześniej harmonogramu i nie widzieliśmy że odbywa się więcej niż raz dziennie. Uwaga dla planujących maj albo październik: poza sezonem zmiany warty nie ma w ogóle. Aktualne godziny warto sprawdzić na visitsanmarino.com, bo sezon i harmonogram ustalane są co roku.
Załącznik:
Komentarz do pliku: Wnętrze Palazzo Pubblico
palazzo_pubblico.png [ 968.85 KiB | Obejrzany 466 razy ]
palazzo_pubblico.png [ 968.85 KiB | Obejrzany 466 razy ]
WIEŻE
Udostępnione do zwiedzania są dwie: Guaita i Cesta. Montale tylko z zewnątrz. Uczciwie: my do środka nie weszliśmy, bo goniła nas burza. Z tego, co sprawdzałem, pojedyncza wieża to ok. 4,50 euro, bilet łączony na dwie ok. 6,50 euro, ale w różnych latach spotykałem różne kwoty, więc sprawdźcie w kasie. Jest też San Marino Museum Pass, jeśli ktoś planuje więcej muzeów.
Załącznik:
Komentarz do pliku: cesta-informacje
4045cffc-739a-4c2d-b8dc-09ca7addb149.jpg [ 355.75 KiB | Obejrzany 466 razy ]
4045cffc-739a-4c2d-b8dc-09ca7addb149.jpg [ 355.75 KiB | Obejrzany 466 razy ]
JEDZENIE, WODA, PALIWO
Jedliśmy w In Or Out przy Palazzo. Ceny jak we Włoszech albo ciut wyżej: quattro formaggi po 10-11 euro. Bardzo miła obsługa, ale pizza sprawiała wrażenie gumiastej. W mieście jest sporo źródełek z wodą pitną, darmowych. W upał to się liczy. Paliwo jest wyraźnie tańsze niż po włoskiej stronie. Tankowaliśmy do pełna przy wyjeździe: we Włoszech 1,68 euro za litr, w San Marino 1,51. Prawie 20 centów różnicy, więc warto zaplanować tankowanie na drogę powrotną.
MONETY Z SAN MARINO
San Marino bije własne euro, te same nominały, własne wzory na stronie narodowej, bite w mennicy w Rzymie. Są legalnym środkiem płatniczym w całej strefie euro, ale nakłady są małe, więc poza granicami praktycznie się ich nie spotyka. Co ważne: umowa monetarna z UE nakłada obowiązek wprowadzenia do obiegu po nominale co najmniej 70% monet przeznaczonych do obiegu. Czyli one naprawdę krążą, tylko lokalnie. Praktyczny wniosek: warto płacić gotówką i przeglądać resztę. Nam wydał parkomat. W sklepach z pamiątkami te same monety leżą w blistrach z kilkukrotną przebitką. Dla dwueurówek okolicznościowych rynek wtórny to 5-20 euro za sztukę, więc w kiosku pod wieżami zapłacicie odpowiednio. I ostrzeżenie, bo w pamiątkach się to zdarza: monety kolorowane albo złocone nie są oficjalnymi emisjami. Zostały przerobione po wybiciu, straciły status środka płatniczego i dla kolekcjonera są bezwartościowe. San Marino nie wydało też nigdy zestawów startowych ani monet "próbnych", jeśli ktoś takie sprzedaje, to produkt pod naiwnego kolekcjonera.
Załącznik:
Komentarz do pliku: Moneta 1 euro z San Marino
7fc463c7-3b2a-4d5c-af9f-8ab1424b8992.jpg [ 398.57 KiB | Obejrzany 463 razy ]
7fc463c7-3b2a-4d5c-af9f-8ab1424b8992.jpg [ 398.57 KiB | Obejrzany 463 razy ]
ILE POTRZEBA CZASU
Na jeden dzień da się spokojnie, na dwa bez pośpiechu. Ale pięć godzin, które mieliśmy na parkingu, wystarczyło ledwo i to bez wchodzenia do wież. Jeśli chcecie wejść do Guaity i Cesty, liczcie 6-7 godzin.
CZEGO SIĘ NIE SPODZIEWAŁEM
Przyjechaliśmy około południa i to był błąd. Poniedziałek, połowa czerwca, więc jeszcze nie szczyt sezonu, a na wąskich uliczkach był spory tłok. Zdecydowanie lepiej z samego rana. Druga rzecz: w czerwcu regularnie zbierają się burze po południu. Nas złapało i skróciło zwiedzanie. Rano jest nie tylko pusto, ale i pewniej z pogodą. Trzecia: na górze jest wyraźnie chłodniej niż na dole, latem nie to raczej nie będzie problemem, ale lepiej o tym pamiętać i wziąć coś z długim rękawem. Czwarta: między poziomami miasta jest naprawdę dużo schodów. Windy są, ale nie wszędzie. Kto ma problem z kolanami albo jedzie z wózkiem, powinien to wziąć pod uwagę i raczej korzystać z kolejki. I piąta rzecz, mój błąd: nie sprawdziłem godzin zmiany warty przed wyjściem z domu i przegapiłem je. Banał, a szkoda.
Jeśli ktoś był w pełnym sezonie, jak wam wyszło z parkingiem? Ciekawi mnie, czy P9 zapełnia się w lipcu i sierpniu, bo w czerwcu miejsce było bez problemu.
I o ile pamiętam był prawie cały zawalony mimo że sezon się dopiero rozkręcał. 
Ale we Włoszech szło tak źle, że po dojechaniu do Bolonii (częściowo pociągiem) zarządziłem odwrót i po kilku dniach spędzonych w Toskanii u znajomej pojechałem w kierunku Francji. Udało się po kilkunastu latach nadrobić 