Nie znalazłem tematu o zwiedzaniu stolicy San Marino, więc zakładam. Byliśmy w połowie czerwca, w poniedziałek, przyjechaliśmy autem. Zebrałem praktyczne informacje którymi dzielę się w tym poście, bo część rzeczy sam chciałbym wiedzieć przed wyjazdem.

Film ze zwiedzania, jeśli ktoś woli obejrzeć niż czytać:

MAPKA

Najbardziej przydatna rzecz, jaką tam dostaliśmy: darmowe ulotki i broszurki z mapą centrum. Leżą przy wyjściu z parkingu, są też w informacji turystycznej oraz do ściągnięcia online. Bardzo pomagają w ułożeniu kolejności zwiedzania, bo miasto jest wielopoziomowe i łatwo zrobić niepotrzebne pętle.

DOJAZD

Autem: ok. 40 minut z Rimini. Wjazd na górę to jakieś 700 m różnicy wysokości, serpentynami.
Autobusem: Bonelli i Benedettini, z Rimini (Arco di Augusto albo dworzec kolejowy), ok. 50 minut, kursy cały rok. Bilet 6-8 euro w jedną stronę w zależności od źródła i sposobu zakupu online taniej niż kartą u kierowcy. Wysiadka na Piazzale Calcigni, stamtąd pod mury kilka minut. Aktualny rozkład do pobrania na bonellibus.it oraz na riminiturismo.it. Bez kontroli granicznej, paszport niepotrzebny, płaci się w euro mimo że San Marino nie jest ani w UE, ani w Schengen. Pieczątkę do paszportu można kupić za 5 euro w informacji turystycznej, jeśli ktoś kolekcjonuje.

PARKING

Zaparkowaliśmy na P9 wielopoziomowego parkingu, blisko centrum. Bilecik pobiera się przy wjeździe, a opłaca przed powrotem do auta, w automacie na dziewiątym piętrze. Warto o tym wiedzieć, bo łatwo zjechać do auta żeby potem musieć wracać na górę. Zapłaciliśmy 4,50 euro za bilet pięciogodzinny.

KOLEJKA LINOWA

Funivia łączy Borgo Maggiore z Città di San Marino. Przejazd 2 minuty, kursuje co 15 minut, ok. 3 euro w jedną stronę. Godziny zależą od sezonu: od lipca do połowy września jeździ do 1:00 w nocy, w maju i czerwcu do 20:00. Dobry pomysł na zjazd w jedną stronę, bo z wagonika widać skalę tej skały.

TRASA, KTÓRĄ PRZESZLIŚMY

1. Parking P9
2. Porta San Francesco - brama miejska z XIV wieku, dawna siedziba gwardii.
3. Kościół św. Franciszka - najstarsza świątynia republiki. Bardzo łatwo przeoczyć: stoi naprzeciwko bramy, ale wejście jest z boku.
4. Dzielnica rządowa i przejścia podziemne z odsłoniętą strukturą murów.
5. Cava dei Balestrieri - dawny kamieniołom, dziś arena pokazów kuszniczych.
6. Il Cantone - punkt widokowy na północnym skraju miasta, przy stacji kolejki. W dobrą pogodę widać Adriatyk.
7. Contrada del Pianello - butiki i sklepy w tym wiele z militariami. Uwaga: to wszystko repliki, pytałem na miejscu.
8. Piazza della Libertà i Palazzo Pubblico - parlament i rząd, XIX wiek.
9. Bazylika św. Maryna z 1838 roku, a obok mały kościół św. Piotra.
10. Piazzetta della Guaita i Pierwsza Wieża.
11. Passo delle Streghe - grzbiet nad urwiskiem między pierwszą a drugą wieżą.
12. Cesta, Druga Wieża - 755 m n.p.m., najwyższy punkt kraju, w środku muzeum dawnej broni.
13. Montale, Trzecia Wieża - do środka nie wejdziecie, jedyne wejście jest 7 m nad ziemią. Można obejść i zobaczyć z zewnątrz.

Samo przejście grzbietem między wieżami to 60-90 minut, bez wchodzenia do środka.

ZMIANA WARTY

Odbywa się przy Palazzo Pubblico na Piazza della Libertà, tylko w sezonie letnim w 2026 od 15 czerwca do 20 września. Zawsze o wpół: 9:30 - 18:30. Nam się nie udało, bo weszliśmy na plac kilka minut po zmianie warty, a że nie sprawdziliśmy wcześniej harmonogramu i nie widzieliśmy że odbywa się więcej niż raz dziennie. Uwaga dla planujących maj albo październik: poza sezonem zmiany warty nie ma w ogóle. Aktualne godziny warto sprawdzić na visitsanmarino.com, bo sezon i harmonogram ustalane są co roku.



WIEŻE

Udostępnione do zwiedzania są dwie: Guaita i Cesta. Montale tylko z zewnątrz. Uczciwie: my do środka nie weszliśmy, bo goniła nas burza. Z tego, co sprawdzałem, pojedyncza wieża to ok. 4,50 euro, bilet łączony na dwie ok. 6,50 euro, ale w różnych latach spotykałem różne kwoty, więc sprawdźcie w kasie. Jest też San Marino Museum Pass, jeśli ktoś planuje więcej muzeów.



JEDZENIE, WODA, PALIWO

Jedliśmy w In Or Out przy Palazzo. Ceny jak we Włoszech albo ciut wyżej: quattro formaggi po 10-11 euro. Bardzo miła obsługa, ale pizza sprawiała wrażenie gumiastej. W mieście jest sporo źródełek z wodą pitną, darmowych. W upał to się liczy. Paliwo jest wyraźnie tańsze niż po włoskiej stronie. Tankowaliśmy do pełna przy wyjeździe: we Włoszech 1,68 euro za litr, w San Marino 1,51. Prawie 20 centów różnicy, więc warto zaplanować tankowanie na drogę powrotną.

MONETY Z SAN MARINO

San Marino bije własne euro, te same nominały, własne wzory na stronie narodowej, bite w mennicy w Rzymie. Są legalnym środkiem płatniczym w całej strefie euro, ale nakłady są małe, więc poza granicami praktycznie się ich nie spotyka. Co ważne: umowa monetarna z UE nakłada obowiązek wprowadzenia do obiegu po nominale co najmniej 70% monet przeznaczonych do obiegu. Czyli one naprawdę krążą, tylko lokalnie. Praktyczny wniosek: warto płacić gotówką i przeglądać resztę. Nam wydał parkomat. W sklepach z pamiątkami te same monety leżą w blistrach z kilkukrotną przebitką. Dla dwueurówek okolicznościowych rynek wtórny to 5-20 euro za sztukę, więc w kiosku pod wieżami zapłacicie odpowiednio. I ostrzeżenie, bo w pamiątkach się to zdarza: monety kolorowane albo złocone nie są oficjalnymi emisjami. Zostały przerobione po wybiciu, straciły status środka płatniczego i dla kolekcjonera są bezwartościowe. San Marino nie wydało też nigdy zestawów startowych ani monet "próbnych", jeśli ktoś takie sprzedaje, to produkt pod naiwnego kolekcjonera.



ILE POTRZEBA CZASU

Na jeden dzień da się spokojnie, na dwa bez pośpiechu. Ale pięć godzin, które mieliśmy na parkingu, wystarczyło ledwo i to bez wchodzenia do wież. Jeśli chcecie wejść do Guaity i Cesty, liczcie 6-7 godzin.

CZEGO SIĘ NIE SPODZIEWAŁEM

Przyjechaliśmy około południa i to był błąd. Poniedziałek, połowa czerwca, więc jeszcze nie szczyt sezonu, a na wąskich uliczkach był spory tłok. Zdecydowanie lepiej z samego rana. Druga rzecz: w czerwcu regularnie zbierają się burze po południu. Nas złapało i skróciło zwiedzanie. Rano jest nie tylko pusto, ale i pewniej z pogodą. Trzecia: na górze jest wyraźnie chłodniej niż na dole, latem nie to raczej nie będzie problemem, ale lepiej o tym pamiętać i wziąć coś z długim rękawem. Czwarta: między poziomami miasta jest naprawdę dużo schodów. Windy są, ale nie wszędzie. Kto ma problem z kolanami albo jedzie z wózkiem, powinien to wziąć pod uwagę i raczej korzystać z kolejki. I piąta rzecz, mój błąd: nie sprawdziłem godzin zmiany warty przed wyjściem z domu i przegapiłem je. Banał, a szkoda.

Jeśli ktoś był w pełnym sezonie, jak wam wyszło z parkingiem? Ciekawi mnie, czy P9 zapełnia się w lipcu i sierpniu, bo w czerwcu miejsce było bez problemu.

_________________
Odwiedź Szwajcarski Szlak na YouTube

Parking trochę taki zapomniany.

https://maps.app.goo.gl/Pcqo2ub4cy2V1Hxw5